Nutuk’a psikolojik tahlil değil, önce adam gibi yayın gerek
Mustafa Armağan
Devlet Bakanı Mehmet Aydın 7 Aralık 2007 Cuma günkü Bütçe görüşmeleri sırasında TBMM’de söz almış ve herkesin
Nutuk, Nutuk diye tutturmasına rağmen henüz
nâtıkının, yani Gazi Mustafa Kemal’in
Nutuk’u hazırlarkenki psikolojisi üzerine çalışılmadığını söylemiş. Bakan Aydın’a göre bu amaçla yurt dışındaki üniversitelere bir iki öğrenci gönderip söylem analizi öğrenmesini sağlayacaklarını da sözlerine eklemiş. Ancak Sayın Aydın’ın affına sığınarak söylemelim ki, biz henüz
Nutuk’u yayınlayabilmiş değiliz ki, psikolojik veya söylemsel tahliline geçelim.
Nasıl yani? İrili ufaklı bunca
Nutuk kitabı ortalıkta dolaşıp dururken nasıl olur da
Nutuk henüz yayınlanmamıştır dersin? diye kabaracaklara biraz sakin olmalarını tavsiye ederim. Çünkü konu vehamet boyutunda ciddi.
Nereden çıkarıyorum bunu peki?
Vaktiyle Sami Nabi Özerdim çok uğraşırdı
Nutuk metniyle ve sık sık vurguladığı şey, hala eksiksiz ve hatasız bir
Nutuk’a kavuşamayışımızdı. Sizin anlayacağınız, bugün piyasada olan
Nutuk’ların hepsi şöyle ya da böyle hatalı.
Nutuk yasaklanıyor! Nutuk, ilk yayınlandığı 1927 sonlarından itibaren Türkiye Cumhuriyeti’nin resmi ideolojisini belirleyen en temel metin olarak zikredilmiş, kendisinden sık sık örnekler verilmiş ve adı Atatürk ve Cumhuriyet ile birlikte anılan ana kitap olarak kabul edilmiştir.
Gelin görün ki, 80 yıl sonra bile bu temel metin hâlâ yanlışsız ve eksiksiz bir şekilde yayınlanabilmiş değildir. Çünkü
Nutuk, talihsiz bir dönemde, yani harf devriminden bir yıl önce yayınlanmış, harf devrimi yapılınca, ironik bir şekilde
Nutuk da, sakıncalı ve yasaklı (evet yasaklı!) bir kitap sayılmıştır. Ve Cumhuriyet nesli,
Nutuk’u okuyabilmek bahtiyarlığına ancak 6 yıl sonra erebilmiştir. Ne yazık ki 1934’te 3 cilt halinde yapılan Latin harfli ilk neşir, bu defa eski harflerden yeni harflere aktarılırken yapılan yanlışlarla malul olarak çıkacaktır.
1960’lara gelindiğinde, artık
Nutuk’un yeni neslin anlayabileceği bir sadelikte yayınlanması gündeme gelmiştir. Türk Dil Kurumu bir heyet kurarak bu işe girişmiş ve 1963’de ilk defa Öztürkçeleştirilmiş
Nutuk metni yayımlamıştır. Bunu bugüne kadar tam veya eksik sadeleştirme olmak üzere onlarca
Nutuk ve
Söylev yayını takip etmiştir.
Ne var ki bu
Nutuk veya
Söylev’ler 1927’deki Arap harfli neşri değil de, hatalı olan 1934 neşrini esas aldığından yanlışlar devam etmiş ve ehliyetsiz sadeleştirmelerle iyice içinden çıkılmaz bir hale gelmiştir.
Sadece
Nutuk’ta değil,
Söylev ve Demeçler’de de hatalar sürmektedir. Nitekim 1925 yılında Konya’da yaptığı konuşmada Atatürk’ün “müessir sizsiniz” (siz yaptınız) sözü, metinlere yanlışlıkla “müteessirsiniz” şeklinde geçmiş ve
Söylev ve Demeçler’de bu kelime “üzgünsünüz” kılığına sokulmuştur!
Nutuk’taki hatalar
Mesela Nutuk’un son cildinde yer alan 28 nolu belgede
menviyet (amaçlar) kelimesi
maneviyat olarak yazılmıştır.
Belge 112’deki
dûnan (alçaklar) kelimesi
dendan (dişler) şeklinde geçmektedir.
Belge 238’de Kâzım Karabekir’in bir mektubu nakledilirken “o cahiller” ifadesi geçmektedir ki, bu ifade yerine ve metnin akışına hiç mi hiç uymamaktadır. Doğrusu “mücahitler”dir. Trakya belgelerinde ise “****netimi imha ve celadetimi iade edecek” denilmektedir. Cümlenin gelişi göz önünde tutulduğunda burada
imha değil,
ihya kelimesi kullanılmış olmalıdır.
Ester ve mekkâri (katır ve at, deve gibi kiralık hayvan) kelimeleri,
usturumkâri (artık ne demekse?) yapılmıştır.
Velhasıl
Nutuk, Genelkurmay Harb Tarihi Dairesi’nde mevcut olduğunu bildiğimiz orijinal yazma nüshasıyla karşılaştırılarak hatasız olarak yeniden yayınlanmalıdır. Ayrıca bir zamanlar Ziraat Bankası kasalarında saklandığını bildiğimiz belgelerin orijinalleri yeniden okunmalı ve hatalar düzeltilmelidir. Dipnotlarla bazı olayların arka planlarının açıklanması ve metin içi bağlantıların kurulması da gerekmektedir ki, gelecek nesiller eli yüzü düzgün bir
Nutuk metni okuyabilsinler. 84 yıldır bu işin sağlıklı bir şekilde yapılmamış olmasına ne kadar hayıflansak azdır.
Türkiye'nin kurucusunun temel kitabı tahrif ediliyor, kimseden çıt yok. Sonra da kalkmış, bilimsellikten, objektiflikten, Aydınlanma’dan bahsediyorlar. Bir defa Aydınlanma’nın ilk şartı, önündeki metni doğru dürüst okuyup anlamak, sonra da yeni nesillere adam gibi aktarmaktır.
Türk Dil Kurumu hesap vermeli
Peki, Atatürk'ün kendi eliyle kurduğu Türk Dil Kurumu, yıllarca Türk halkına saç baş yoldurtan yeni "tilcikler" uydurmaktan vakit mi bulamamıştır acaba
Nutuk'la ilgilenmeye? Bulamamışsa neden bulamamıştır?
Nutuk’tan daha önemli işleri olduğunu söylemesinler bize. Bir zamanlar, Behçet Kemal Çağlar'ın
Bugünün Diliyle Atatürk'ün Söylevleri (1968) adlı kitabını basmıştır mesela TDK. Bu kitapta, bizzat Atatürk'ün sözlerinin nasıl tahrif edildiğini yıllar önce Fethi Naci,
Atatürk'ün Temel Görüşleri adlı kitabında ortaya koymuş ve şöyle demişti: "Varlığını Atatürk'e borçlu olan TDK bu tahriflerin hesabını vermek zorundadır."
Nutuk nasıl çarpıtılıyor?
Piyasadaki Nutuk veya Söylev’lerde bir çok kelime hatalı çevriliyor. Mesela Arapça diye
fakat kelimelerinin atıldığı ve yerlerine Türkçe zannedilerek
ama'ların konulduğunu görüyoruz. Bilindiği gibi
ama da Arapçadır ama bu metni hazırlayanlara göre
ama Türkçe,
fakat Arapçadır! Bunlar hiç sözlüğe bakmamışlar anlaşılan!
Mesela bir yerde
menfaatleri kelimesi
yararları diye güya Türkçeleştirilmiş.
Nutuk metnini Öztürkçeleştirenlerin, kendi sözlüklerine bile tutarlı kalmadıkları anlaşılıyor. Nitekim Türk Dil Kurumu Sözlüğü'nde
menfaat'i
çıkar diye karşılamışlar;
yarar'ı da
fayda yerine kullanmışlar.
Mesela yine aynı paragrafta "hukuk-ı esasiye", "temel haklar" diye çevrilmiş. Oysa burada Anayasa Hukuku kastedilmektedir, eski deyişle Esas Teşkilat Hukuku.
“Galeyana getirmek", "alevlendirmek" haline gelmiş;
kavim kelimesi
topluluk diye karşılanmış; biraz aşağıda ise bu defa
kitle kelimesi
topluluk yapılmış.
Anâsır, yani ‘unsurlar’ kelimesi,
adamlar yapılmış.
İktisadî kelimesi neyle karşılanmış biliyor musunuz? Şaşırmayın:
Tutumsal.
Ayrıca araya
ülkü kelimesi sıkıştırılmış ikide bir. Acaba
mefkûre kelimesinin karşılığı olarak mı kullanılmış diye 1927 basımına baktım ve hayret:
Nokta-i nazar (bakış açısı) diye geçen yerler
ülkü yapılıvermiş.
Bir de
orun kelimesi var ki,
mevki yerine kullanılmış.
İstibdad'ın karşılığı ise
zorbalık. Sanki her zorbalık istibdad olabilirmiş gibi!
Ne var ki asıl söylemek istediğim, bu anlaşılmaz hale getirme operasyonunu Atatürk'ün eserine layık görenlerin diğer kitaplara neler yapabileceğini ortaya koymaktı. Dille istedikleri gibi oynayabileceklerini zannedenlerin içine düştüğü traji-komik durum, bir kanon olarak kurgulanan
Nutuk üzerindeki mıncıklamalardan daha iyi belgelenemezdi herhalde. Bir de Falih Rıfkı Atay'a kızarlar "Atatürk keşke
Nutuk'u hiç yazmasaydı" dedi diye. Kendileri onu anlaşılmaz bir kılığa soktukları halde hem de...
Şimdi söyleyin bakalım: Nutuk’tan sınıfımızı geçebilmiş miyiz?
Osmanlı kadını kafes arkasında mıydı?
Yanlış bilgilerimizden biri de şu: Osmanlı döneminde kadın evine, kafes ardına tıkılmış, ikinci sınıf bir yaratıktı. Oysa belgeler bize oldukça farklı bir kadın fotoğrafı çekiyor. Osmanlı döneminde ayakkabı imalatçılığından tutun da vakıf ve dokuma fabrikası sahibi kadınlara kadar son derece renkli bir kadın tablosu çıkıyor karşımıza. Tabii ki kadın kamusal alanda bugünkü kadar görünürlük kazanmış değildi. Ancak zannedildiği gibi harem havuzlarında yüzmekten gayrı işe yaramayan hayalî mahluklar olmadığı da gerçek.
İşte bir Ermeni tarihçinin gözüyle İstanbul Kadısı ve padişah karşısında celallenebilen eli maşalı Osmanlı kadınlarının yaptıkları (tarih 1 Mayıs 1808, yani Sultan IV. Mustafa dönemidir):
Türk kadınları, ellerinde sırıklar olduğu halde, taam [yemek] vaktinde toplu olarak, İstanbul Efendisi’nin konağına giderek yemek sahanlarını açmış ve “Papaz herif, sen böyle mükellef taam eylerken, biz açlıktan ölüyor, bir ciğeri 25 paraya yiyoruz” diyerek Efendi’nin üstüne yürümüşlerdir. Efendi bunu görünce sofrayı bırakıp harem dairesine kaçmakla kadınların elinden kurtulmuştur. Kadınlar, yolda, Cuma günü olduğundan Bayezit Camii’ne selâmlığa giden Padişaha da arzuhâl vermekle beraber, ağızlarını da açmışlar ve uçlarına müm ve ciğer asılı sırıklar sallayarak: “Efendimiz, uyan ve bizi düşün. Pahalılığa dayanamıyoruz, aç kaldık” gibi sözler sarf etmişlerdir. Fakat beyhude çabalıyorlardı, çünkü Padişahın elinden bir şey gelmiyordu.
(Darphane kâtibi George Oğulukyan’ın Ermenice Ruzname’sinden.)
Nutuk, Nutuk diyoruz da
Açıkça, özeleştiriyle söylüyorum:
Nutuk,
Nutuk diyoruz ama
Nutuk’a Avrupa’da dengi bir esere gösterilen bilimsel iltifat gösterilememiş ve bugün
Nutuk’un ciddi, aynı zamanda nutku söyleyenin kişiliğini de ortaya koyabilecek psikolojik bir tahlili ve onun Türk kültürünün ana çerçevesi ve ruhu içindeki yerinin ne olduğu ortaya konulamamıştır. Atatürk bu fikirleri birdenbire çıkıp söylemiyor ki. O bir kültürden, bir dünya görüşünden geliyor. Türk çocuklarının bilmekle iftihar edecekleri asırları dolduran bir tarihten, bir kültürden gelen insanın yaptığı konuşmadır
Nutuk. Dolayısıyla
Nutuk en az on yönüyle tahlil edilmek durumundadır ki, okuduğumuz zaman o zenginliğin tamamını görebilelim. Söylem tahlili yapan çok iyi üniversiteler vardır, inşallah bir iki öğrencimizi oraya göndereceğiz. Amsterdam Üniversitesi bunlardan biridir. Şu anda Amsterdam Üniversitesi’nde o bölümde çalışanlardan biri bu konuşmamı dinleyip tahlile tabi tutsa, inanınız der ki, ‘Siyasî fikri budur, Türkiye görüşü budur’. Çok rahat bir biçimde söylemden önemli şeyler çıkarılabilir…
Devlet Bakanı Mehmet Aydın’ın 7 Aralık 2007 Cuma günkü TBMM konuşmasından
Not: Konuşmanın tam metnini okumak isteyenler şu adrese başvurabilirler:
http://www.tbmm.gov.tr/tutanak/donem23/yil2/ham/b03201h.htm 
Normal
